Küçük bir çocukken, babaannemin Karaağaç/Edirne’de dogduğunu her duydugumda kafam karışırdı. ‘İtalyan ise nasıl Edirne’de doğdu?’ diye düşünürdüm. Fakat kendisinin anlattığı hikayeler ve yaptığımız araştırmalar bize bunun nedenini öğretti. Bu yazımızda sizlerle Sanzoni Ailesi ile ilgili şu ana kadar öğrendiğimiz tüm detayları paylaşacağız.  Sanzoni: Palermo’dan Karaağaç’a ...

            Sanzoni Ailesi’nin hikayesi şu ana kadar yaptığımız araştırmalar neticesinde, Giovanni Marco Sanzoni ile başlamaktadır. Marco 1843 yılında Corleone, Palermo’da doğmuştur. Yıllar sonra Karaağaç, Edirne’ye göç etmiştir. Fakat bu göçün sebebi neydi? Giuseppina (Cusepina) Sanzoni – Marco’nun torunu- anılarını anlatırken sürekli tren istasyonundan bahsetmiştir. Biz de bunun üzerine Karaağaç Tren İstasyonu üzerine yoğunlaştık. Karaağaç Tren İstasyonu 1873 yılında inşaa edilmiştir ve bazı kaynaklarda ve bölge sakinlerinin anılarında burada İtalyanlar’ın da  inşaasında çalıştığı belirtilmektedir. Bu bilgi ve ailede anlatılanların ışığında, Marco Sanzoni’nin burada çalışmak üzere göç ettiğini söyleyebiliriz. Belki Palermo’da çalıştığı firma onu buraya göndermiş belki de kendisi bu işe başvurmuştur. Giovanni Marco Sanzoni, 1880’lerde Karaağaç’ta Anna Catharina Zundo ile evlenmiş ve on çocukları olmuştur. Maalesef çocukların büyük bir kısmı henüz bebek yaşta vefat etmiştir. Çocuklarından sadece Liborio Sanzoni ( 1881 doğumlu ) ve Vincenzo Maria Pietro Sanzoni ( 1893 doğumlu ) hayatta kalmıştır. Marco’nun eşi Anna Catharina Zundo ise 11.01.1903 tarihinde henüz 42 yaşında vefat etmiştir.

             Marco Sanzoni ile ilgili olarak aile hatıralarında fazla bir bilgi bulunmamasına ragmen kendisiyle ilgili detayları arşivlerden öğrendik. İsmi, İtalyan doğum kayıtlarında ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde geçmektedir. Devlet Arşivleri’nde bulduğumuz bilgi ise ilginçtir. Buradaki detaya göre Marco’nun arazisi 1913 yılında Balkan Savaşları’nda hasar görmüş ve Marco bu hasarın tazmini konusunda başvuruda bulunmuştur. Bu mektubun bir kısmını fotografta görebilirsiniz.

1913, Giovanni Sanzoni'nin mektubundan bir bölüm

Liborio Sanzoni & Çocukları

             Giovanni Marco'nun oğlu Liborio Sanzoni, 1881 yılında Karaağaç, Edirne'de doğmuştu. Ailede anlatılan hikayeler doğrultusunda, kendisi bir süre Karaağaç Tren İstasyonu'nda çalışmış fakat ardından, belki de emekli olduktan sonra, bir bakkal açmıştır. Babası Marco hakkında, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde bilgi bulduğumuz gibi, gene aynı platformda Liborio tarafından 1914 yılında el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış bir başka mektup bulunmuştur.

1914, Liborio Sanzoni'nin mektubundan bir bölüm

             Liborio 1919 yılında, Aspasia Stamatyadis ile evlenmiş ve beş çocuğu olmuştur: Luisa, Vincenzo, Marietta, Giuseppina ve Benito. Burada Liborio ile Aspasia'nın düğün fotoğrafını görebilirsiniz.

1919, Düğün Fotoğrafı

Liborio Sanzoni & Aspasia Stamatyadis

            Adı geçtiğine göre, biraz da Aspasia Stamatyadis'ten bahsedelim. Aspasia 1900 yılında, Aristogitonos isminde Yunan bir babadan ve Luisa Bink isminde Alman bir anneden doğmuştur. Aspasia 1997 yılında vefat etmiştir, kendisinin son zamanlarını görebildiğim için kendimi şanslı sayarım. Fotoğrafta Aspasia'yı çocukları ve annesi Luisa ile birlikte görmektesiniz. Bu fotoğraf erken 1920'lerde çekilmiştir. Luisa ortada oturmuş, Aspasia sağda, kardeşi Yorgo solda ve çocuklar Luisa, Marietta ve Vincenzo. 

1920s, Aspasia ve ailesi

Okul Günleri ve Karaagac Italyan Katolik Okulu

            Liborio ve Aspasia'nın çocukları Karaagac, Edirne'de büyümüşlerdi. Kardeşlerden en büyük üçü, Luisa, Vincenzo ve Marietta, burada İtalyan Katolik Okulu'nda eğitim görmüşlerdi. Bu okul binası bugün maalesef yerinde değildir. Fakat Karaağaç'ın eski yerlileri ve araştırmalar ile yeri belirlenmiş olup Karaağaç Yeni Camii'nin hemen karşısında olduğu öğrenilmiştir.

1920ler, Sanzoni Kardesler Karaagac Italyan Katolik Okulu'nda

            Bu fotoğrafta, hemen sağdaki rahibin önünde duran çocuk Vincenzo Sanzoni'dir, ayrıca gene bu fotoğrafta kardeşleri Luisa ve Marietta da gözükmektedir.

 

             M.Serhan Yücel'in doktora tezine göre, Karaağaç'ta 1925-1926 yılları arasında iki katolik okulu mevcuttur: Karaağaç Fransız St.Basil Okulu ve Karaağaç İtalyan Okulu. Karaağaç İtalyan Okulu, öncesinde bir Fransız okulu olup, 1906 yılında faaliyete geçmiştir. 09 Haziran 1907 tarihinde ise tamamen İtalyan kontrolündedir. 1925-1926 yılları arasında bu okulun 44 öğrencisi ve 4 öğretmeni vardır.

            Okul günlerinden çekilmiş bir başka fotoğraf da mevcut ve bu fotoğraf okul müdürü Padre Polani ile birlikte çekilmiştir. Ortada Padre Polani, en uzun boylu kız Luisa Sanzoni ve Vincenzo ise solda. Padre Polani ismi ailedeki anılardan bilinmektedir fakat bu okulun Karaagac'ta olup olmadığı konusunda emin değiliz.

1930lar, Sanzoni Kardesler Padre Polani ile birlikte, Edirne

İkinci Dünya Savaşı & Sanzoni Ailesi

                 Türkiye İkinci Dünya Savaşı'na katılmamış olsa da, Sanzoni Ailesi bu savaştan farklı bir şekilde etkilenmiştir ve bu dönemden enteresan bir anıları mevcuttur. Vincenzo Sanzoni büyüdüğünde, ailesi onu lise eğitimi için Italya'ya göndermişti. Aynı dönem İkinci Dünya Savaşı çıkmış ve Vincenzo bir arkadaşıyla orduya katılmıştı; belki de katılmak zorunda kalmıştı. Hikayenin detaylı halini, 'Aile Hatıraları' kısmında 'Vincenzo Sanzoni: Bir Savaş Esiri' başlıklı yazımızda okuyabilirsiniz.

                Özetle bu hikayeden bahsetmek isteriz. Vincenzo İkinci Dünya Savaşı'na katıldığında, ailesine düzenli olarak mektuplar gönderirmiş. Birgün mektuplar aniden kesilmiş ve ailesi onun öldüğünü düşünmüş. Bir cenaze anması bile düzenlenmiş adına. Fakat birgün, Karaağaç'ta Cemil isminde bir postacı kapıyı elinde yeni bir mektupla çalmış. Aile bu mektupla oğullarının yaşadığını öğrendiklerinde çok mutlu olmuş.

Giuseppina Sanzoni & Sonraki Yıllar

1940lar, Giuseppina Sanzoni 

       Giuseppina Sanzoni, ailesinin dördüncü çocuğuydu. 1931 yılında doğmuş ve Karaağaç'ta büyümüştür. Kardeşlerinin aksine Edirne'deki okula gitmeyip, İstanbul'a, İtalyan Konsolosluğu yanında bulunan İtalyan Okulu'na gitmiştir. Kendisinin bahsettiğine göre, bu okul yatılı olup haftasonları ve tatil günlerinde Karaağaç'a tren ile dönermiş. Bu fotoğrafta Giuseppina'yı 1940'lı yıllarda okul üniformasıyla görmektesiniz.

        Giuseppina'nın çocukluğu Karaağaç'ta geçmiş ve burada Türk, İtalyan, Rum birçok arkadaş edinmiştir. Kendisi Türkçe, İtalyanca ve Rumca bilmekle beraber ayrıca az da olsa Almanca konuşabilmektedir

            Aşagıdaki fotografta Giuseppina'yı yakın arkadaşı Celesta ile görmektesiniz. Bu fotoğraf 1955 yılında, ünlü Ermeni fotografçı Maryam Şahinyan'ın stüdyosu, Foto Galatasaray'da çekilmiştir. 

1955, Celesta & Giuseppina, Foto Galatasaray / Istanbul

              Yıllar sonra, 1955'te Giuseppina,  Aleko Vafiadis ile evlenmiş ve kalıcı olarak İstanbul'a yerleşmiştir. Üç çocuğu olmuştur: Stavros, Grigoris & Haris. Diğer kardeşlerin de evlenmesi, başka şehirlere yerleşmesi ve en sonunda Liborio Sanzoni'nin ölümüyle, tüm aile üyeleri Karaağaç'tan gitmiştir. Fakat buradaki arkadaşlarıyla ilişkilerini korumuşlar ve düzenli olarak ziyaret etmişlerdir.

             Liborio Sanzoni'nin beşinci çocuğu Benito'ydu. Benito babasının Karaağaç'ta açmış olduğu bakkal dükkanında 1950'li yılların sonuna kadar çalışmıştır. Liborio ile Benito'nun bu dükkanı, Karaağaç'ın eski sakinleri tarafından hala bilinmektedir. Hatta kimisi bir dönem burada çıraklık yaptıklarını bile dile getirmişlerdir. Maalesef dükkanın binası, 2018 yılında Edirne'nin yerel gazetelerinden öğrendiğimiz üzere belediye tarafından yıkılmıştır. 1960'lı yıllarda Benito İstanbul'a ardından da Atina'ya göç etmiştir. Atina'da bugün ünlü olan şarküterisini açmıştır. Kendisiyle Meri Çevik Simyonidis, 'Bir varmış bir yokmuş : İstanbul'um tadım tuzum' isimli kitabında bir röportaj yapmış ayrıca Ayhan Sicimoğlu da Benito'yu çektiği gastronomi serisi için ziyaret etmiştir.

1960s, Sanzoni Ailesi, Vafiadis & Mıgirdician Aileleriyle

             Son olarak sizlerle, Sanzoni ailesi üyelerini Vafiadis ve Mıgırdician aileleriyle birlikte gösteren 1960'lı yıllarda çekilmiş bu fotoğrafı paylaşmak isteriz. Burada Vincenzo, Benito ve Giuseppina arkada ve anneleri Aspasia ise hemen sol taraftadır.

             Sanzoni ailesinin Palermo'da başlayan yaşam yolculuğu önce Edirne'ye ardından İstanbul ve Atina'ya uzanmıştır. Belki de bu yolculuk, gelecek nesil Sanzoni çocuklarıyla daha başka yerlere de uzanacaktır...

Yazan: 2mi3, Ağustos 2020

Kaynakça: 

1- http://acikkaynak.bilecik.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11552/315/10059709.pdf

2- https://gw.geneanet.org/marmara2?lang=fr&pz=mathilde&nz=d+andria&p=liborio&n=sanzone+sanzoni

3- http://www.vatandasgazetesi.com.tr/liboryanin-dukkani-makale,688.html

4- http://www.devletarsivleri.gov.tr/ 

5- https://www.youtube.com/watch?v=7LJb1nicn-M&t

© 2018-2020 2mi3museum.com ALL RIGHTS RESERVED