Savaş... İnsanlık tarihinin ilk günlerinden beri hayatın üzücü bir parçası. Eğer hiçbir savaşa tanıklık etmediyseniz, kitaplardan, gazetelerden okuyarak iki takım arasındaki bir müsabaka gibi okursunuz gerçekleşenleri. Fakat tabii ki o kadar kolay değil. Belki günün sonunda baktığınızda savaşın bir kazananı vardır fakat her iki taraf da birçok değerini yitirmiştir. Askerler ölür, şehirler yanar, vatandaşlar acı çeker... Bu yazımızda sizlerle yakın zamanda Cumhurbaşkanlığı Arşivleri'nde bulduğumuz savaş üzerine bir aile hatırasını paylaşacağız. Bu aile hatırası, Giovanni Marco Sanzoni'nin Babıali'ye hemen Balkan Savaşları sonrasında göndertmiş olduğu dilekçesidir.

           Sanzoni Ailesi'nin büyükdedesi, Giovanni Marco Sanzoni, 1870'li yıllarda Corleone/Palermo'dan Karaağaç/Edirne'ye göç etmişti. Burada Karaağaç Tren İstasyonu'nun inşaasında çalışıyordu. Burada evlenmiş ve yaşamına burada devam etmişti. Yaşadığı dönemde Birinci ve İkinci Balkan Savaşları'na tanık olmuştu. Ailenin bu hikayesine devam etmeden önce bu savaşlar hakkında kısa bir bilgi paylaşalım.

Şükrü Paşa Edirne'yi,Bulgar Çarı Ferdinad'a teslim ediyor/
1913 Le Petit Journal

       Birinci Balkan Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu ile Balkan İttifakı - Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan, Karadağ - arasında 1912 ve 1913 yılları arasında gerçekleşmiştir. Bu savaşın ardından Balkan İttifakı, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki topraklarının büyük bir kısmını ele geçirmiş, Osmanlı İmparatorluğu eski ünlü başkenti Edirne'yi bu savaşın sonunda kaybetmişti. Bulgaristan bölgede çok fazla toprak sahibi olmuş ve oldukça güçlenmişti. Fakat Bulgaristan'ın bu yükselişi diğer Balkan ülkeleri için kabul edilebilir değildi ve Yunanistan, Sırbistan, Karadağ bu sefer Romanya ile birleşip Bulgaristan'a karşı İkinci Balkan Savaşı'nı başlatmıştı. Bu ikinci savaş sırasında Bulgaristan oldukça zayıf düşmüştü ve bu durum Osmanlı İmparatorluğu'nun Edirne ve Kırklareli'ni geri alması için önemli bir fırsattı. Nitekim Osmanlılar da bu avantajı iyi kullanmış ve eski başkenti Edirne ile Kırklareli'ni geri almışlardı. Her ne kadar bu paragrafta kısaca özetlemiş olsak da, Balkan Savaşları tarihte son derece önemli ve savaşan her ülkenin ağır kayıplar verdiği savaşlardır. Birçok insanın gündelik yaşamı da bu savaşta oldukça etkilenmiştir.

             Cumhurbaşkanlığı Arşivleri'nde yaptığımız araştırmalarda, “Balkan harbi, Ecnebi Tebaa İşleri ve Ecnebi Metalibi: İtalyan Giovanni Sanzoni’nin Edirne’deki arazisine verilen hasarın tazmin edilmesi talebi” başlıklı bir belge ile karşılaştık. İlk bulduğumuzda arşivde sadece bir dosya ismiyken, geçtiğimiz ay belge tamamen sisteme yüklendi ve bizim de okuma şansımız oldu. Bu belge, Giovanni Marco Sanzoni'nin ricası üzerine, Babıali'ye İtalyan Büyükelçiliği'nden Fransızca olarak  gönderilmiş bir dilekçeydi. Bu dilekçeyi tercüme ettikten sonra gördük ki, ailemizin Karaağaç'ta yaşayan İtalyan tarafı - Sanzoni Ailesi - bu savaştan etkilenmişti. Çok kritik bir sebep ile değildi belki ama yaşadıkları ve günlük ihtiyaçlarını karşıladıkları arazi ile ilgiliydi.

             

             Önce bu dilekçenin orjinal diliyle yazılmış haline ve ardından Türkçe çevirisine bakalım.

1913, Marco Sanzoni'nin Babıali'ye Dilekçesi

   FR         

                     

                  L' Ambassade Royale d'Italie a l'honneur d'informer la Sublime Porte qu'il appert d'une requete qui lui  a ete presentee par le Sieur Giovanni Sanzoni, citoyen italien demeurant a Andrinople, que ce dernier a eu a subir de graves dommages dans ses proprietes pendant le siege d' Andrinople.

                  En effet les troupes de la IIe division sous le commandement de Ibrahim Pacha ont procede a la coupe d'un bois de saules d'une etendue de trois deunums appartenant au requerant sis dans la commune de Abarascli dans la localite dite Suintluk et ce pour se procurer du bois de chauffage, des pieux et des planches pour les tranchees.

                  Les memes troupes ont coupe comme bois de chauffage un grand noyer sis a Caragatch dans la localite appelee Kaldimi Basci ainsi que deux amandiers, seize grands muriers, trois griottiers, soixante petits muriers et un abricotier dans la localite appelee Muscioglan, trente peupliers et dixhuit grands saules dans la localite appelee Salash, quinze grands muriers, un orme, un peuplier, dans la localite appelee Ghecit. En outre le quatrieme Regiment  d'infanterie sous le commandement du lieutnant colonel Djelal bey a procede a la recolte des pommes de terre contenues dans un champ appartenant au requerant et sis dans la commune de Abur-Keni dans la localite appelee Palat.

                   

                  Monsieur Sanzoni aurait subi un dommage de Francs 7050, dont il reclame la reparation.

                  La requete porte le sceau du muhtar et des anciens de la commune de Kara-Agatch.

                  L'Ambassade Royale prie la Sublime Porte de vouloir bien prendre acte de la requete du Sieur Sanzoni et de vouloir bien designer un delegue qui puisse, avec un delegue consulaire se rendre sur les lieux et proceder aux constatations d'usage.

      Constantinople le 7 Novembre 1913

    TR           

             İtalyan Kraliyet Büyükelçiliği, Yüce Babıali'ye Edirne'de ikamet eden bir İtalyan vatandaşı olan Bay Giovanni Sanzoni'nin başvurmak zorunda kaldığı bir talep olduğunu bildirmekten onur duyar: Edirne kuşatması sırasında mülklerinde ciddi hasar.

      

                     

              İbrahim Paşa komutasındaki 2. Tümen birlikleri, hendek açmak ve yakacak odun için kazık ve tahtalar temin etmek üzere, Suintluk olarak bilinen mevkide Abarasclı komününde bulunan, başvurana ait üç dönümlük bir alandaki söğüt ağaçlarının kesilmesi işine girmiştir.

                                  

              Aynı birlikler Muscioğlan denen bölgede, Karaağaç'ta  Kaldimi Başçı mevkisinde bulunan büyük bir ceviz ağacının yanı sıra; iki badem ağacı, on altı büyük dut ağacı, üç vişne ağacı, altmış küçük dut ağacı ve bir kayısı ağacını, Salash denilen mahallede otuz kavak ve on sekiz büyük söğüt ağacını, Ghecit denen mahallede on beş büyük dut ağacı, bir karaağaç, bir kavak ağacını yakacak odun olarak kesmiştir. Ayrıca, Yarbay Djelal Bey komutasındaki dördüncü Piyade Alayı, Palat mevkisinde Abur-Keni komününde bulunan ve başvurana ait bir tarlada bulunan patatesleri toplamaya başlamıştır.

             

 

              Bay Sanzoni, onarımını talep ettiği bu durumdan, 7050 Francs zarar görmüştür.

              Talepte Karaağaç mahallesi muhtar ve ihtiyar heyetinin mührü de bulunmaktadır.

              Kraliyet Büyükelçiliği, Yüce Babıali'den Sieur Sanzoni'nin talebini not etmesini ve bir konsolosluk delegesi ile olay yerine gidip olağan tetkikleri gerçekleştirebilecek bir delege belirlemesini ister.

    Konstantinopolis, 7 Kasım 1913

             Bu dilekçeye göre, Balkan Savaşları sırasında birçok ağacın askeri nedenlerden ötürü kesildiğini anlıyoruz. Bu, günün koşulları ile ilgili olarak normal karşılanabilir fakat esas problem bu bahsi geçen ağaçların meyve ve özel kullanım ağaçları olması ve geçimini bunlardan sağlayan vatandaşlara ait olmasıdır. Tıpkı Giovanni Marco Sanzoni gibi… Kendisinin Suintluk bölgesinde söğüt ağaçları kesilmiş ve Palat bölgesindeki tarlasından ektiği patatesler toplanmıştır. Bu dilekçeye göre, kendisinin toplam zararı 7050 Franc'tır. Sadece Giovanni Marco'nun ağaçları değil, dilekçede de okuduğunuz üzere, bölgedeki diğer birçok meyve ağacı kesilmiştir.

1931, Edirne Haritası / 2mi3museum Koleksiyonu

              Bu dilekçe ayrıca, bölgedeki yerler ve Balkan Savaşları hakkında da detaylar içermektedir. Dilekçede yazan her kelimeyi incelerken, Edirne'nin eski sakinlerinin de desteğiyle, adı geçen yerlerin nereler olduğunu tespit ettik - dilekçe Fransızca yazıldığı için bu yerleri bulmak çok kolay değildi. Aşağıda sizlerle bahsi geçen yerleri ve bulduklarımızı işaretlediğimiz Google Haritalar sayfasını paylaşıyoruz.

         Suintluk = Söğütlük

         Kaldimi Basci = Kaldırımbaşı / Karaağaç

         Salash = The Prison Camp & TOKI Area

         Ghecit = Geçit District, Bağlıklar

         Palat = Sarayiçi

         Dilekçede yer isimlerinin haricinde, iki komutanın da adı geçmektedir. Balkan Savaşları'nda savaşmış bu komutanlardan biri, 2. Tümen Birlikleri Komutanı İbrahim Paşa ve diğeri ise 4. Piyade Alayı Komutanı Yarbay Celal Bey'dir. Açıkçası bu isimleri çok araştırdık fakat kendileri hakkında detaylı bir bilgiye ulaşamadık. Gene de bu isimleri burada tutalım, belki bir gün yazımızın bu kısmını detaylı bir şekilde güncelleyebiliriz.

Giuseppina Sanzoni

         Bu yazımızı hazırlarken aklımıza Giuseppina Sanzoni'nin bahsettiği, Edirne'deki ailesine ait araziler geldi. Ayrıca kendisi bu arazilerin bir kısmının sınırın öbür tarafında kaldığını da söylerdi. Belki de bahsettiği yerler dedesi Marco'nun dilekçesinde bahsettikleriydi. Günümüzde Karaağaç/Edirne'de Sanzoni Ailesi ile ilgili anılarından başka hiçbir şey kalmamıştır. Fakat ne olursa olsun, Sanzoni Ailesi sürprizlerle doludur. 2mi3museum projesine ilk başladığımızda, bu aile hakkında elimizde çok az bilgi vardı. Fakat zamanla arşivlerde aileye dair birçok belge ve bu ailenin hikayesini bilen birçok insanla tanıştık. Gelecekte hikayelerini genişletebilmek ve haklarında daha fazla ipucuna ulaşmak dileğiyle...

        Yazan: 2mi3, Kasım 2020

* Herkesten önce okuyarak ve gerekli düzeltmeleri yaparak büyük destek veren G.'ye çok teşekkürler...

 

Kaynakça:  

1- https://en.wikipedia.org/wiki/Balkan_Wars

2- http://www.devletarsivleri.gov.tr/

© 2018-2020 2mi3museum.com ALL RIGHTS RESERVED